Дмитрий Подберезский: "Калі "вярхі" не могуць, што робяць "нізы"?"

Журналист Дмитрий Подберезский о различных путях развития культуры государством для сайта Zapraudu.info: "...У Мінску музычных клубаў, дзе рэгулярна адбываюцца канцэрты, як кажуць, кот наплакаў. Найбольш вядомы прыклад – "Граффити", у памяшканні якога, дарэчы, не цураюцца выступаць і тыя выканаўцы, чый прафесійны ўзровень не выклікае ніякіх сумненняў".

Усялякія спробы зрабіць творчы працэс больш актуальным ды сучасным, якія робяцца шляхам ініцыятыў і загадаў "зверху", мне думаецца, будуць малаэфектыўныя, пакуль самі "нізы" не створаць адпаведныя ўмовы, атмасферу, на якіх, як на добра ўгноенай глебе, не праб’юцца парасткі новага...

Здавалася б, сказанае вышэй – аксіёма. Сапраўды, чым траціць энергію і сродкі на распрацоўку тактычных і стратэгічных планаў што да "асучасвання" творчых працэсаў, куды больш дзейсным шляхам было б накіраваць тую энергію ды сродкі на стварэнне тых "цяпліц", у якіх новае ўзыходзіла б і каласілася ўжо без шчыльнага дагляду і жорсткай праполкі. Таму што само жыццё з цягам часу, здараецца, – дастаткова хутка паставіць усё на належныя месцы і без неабходнасці праводзіць нейкую селекцыю. У якасці згаданых вышэй "цяпліц" могуць разглядацца: тэатральныя і мастацкія студыі, музычныя клубы і наогул клубы па інтарэсах, іншыя "кропкі" творчай скіраванасці, у якіх бы асобы з творчым патэнцыялам мелі магчымасць рэалізавацца шляхам выхаду на публіку.

Ці шмат падобных "цяпліц" у сталіцы? Не кажу пра абласныя нават гарады: інфармацыі не так шмат, але, думаецца, наўрад ці агульная сітуацыя там значна лепшая за сталічную. Адказ на гэтае пытанне, як кажуць, вісіць у паветры, бо калі абмежавацца, скажам, музычнымі клубамі, дык іх колькасць для амаль двухмільённага гораду яўна недастатковая.

Між тым тыя ж музычныя клубы – ледзь не абавязковая ступень існавання ды развіцця, прагрэсу ў такой галіне, як папулярная музыка. Клубы выконваюць прыкладна такую ж ролю ў вырошчванні прафесійных выканаўцаў, як, скажам, дзіцячыя спартовыя школы – у падрыхтоўцы спартоўцаў-прафесіяналаў. Каб трапіць на прафесійную сцэну, кожны музыкант абавязаны прайсці практычную стажыроўку на клубным узроўні, дзе можна абкатаць творчую стылістыку, вобраз, навучыцца працаваць з гукам і аўдыторыяй. І чым больш такіх клубаў, тым больш у маладых музыкаў магчымасці для ўдасканалення свайго творчага патэнцыялу, тым больш, бюракратычнай моваю кажучы, "выхад" артыстаў, якія неўзабаве зробяцца лідэрамі ў галіне папулярнай музыкі.

Тым не менш, па вялікаму рахунку, у Мінску музычных клубаў, дзе рэгулярна адбываюцца канцэрты, як кажуць, кот наплакаў. Найбольш вядомы прыклад – "Граффити", у памяшканні якога, дарэчы, не цураюцца выступаць і тыя выканаўцы, чый прафесійны ўзровень не выклікае ніякіх сумненняў. Можна назваць яшчэ два-тры клубы, найбольш – з пяток, дзе музыкі-пачаткоўцы могуць выйсці з уласнай творчасцю на публіку. Большая ж частка іншых клубаў, чый статус мяжуе ўжо з рэстаранным, працуе пераважна з тымі выканаўцамі, якія набылі ўжо імя і якія адпаведна могуць даць "касу". Пачаткоўцам туды ўваход практычна зачынены.

Дык вось, што найбольш выгодна для дзяржавы? Зноў жа адказ ляжыць на паверхні: спрыяць таму, каб сетка клубаў-"пітомнікаў" пашыралася, спрыяць не сродкамі, а шляхам стварэння адпаведных умоў для дзейнасці такіх клубаў, якія, варта заўважыць, скрозь – вынік прыватнай ініцыятывы. Вось чаму, робячы мінімальныя высілкі і выдаткі, дзяржава з цягам часу атрымае аддачу ў выглядзе такіх выканаўцаў, якія могуць папулярызаваць краіну па-за яе межамі.

На жаль, актыўных кантактаў дзяржавы і арганізатараў клубнай дзейнасці не назіраецца. А між тым створаны Савет па культуры мог бы заняцца і гэтай справай, чым абмяркоўваць планы на будучыню, дзе найбольш рашучымі крокамі напэўна будуць заклікі "актывізаваць", "удасканаліць", "скіраваць высілкі на..." Плён ад такіх планаў будзе, як паказвае практыка, мінімальны.

А між тым прыклады сапраўднай творчай працы ёсць. Узяць хоць бы дзейнасць ТА "Своя среда", якое ў памяшканні кавярні "Лисья нора" за нейкі год здолела правесці звыш сотні самых разнастайных па форме і зместу мерапрыемстваў. Ці ініцыятыву "Вобход" – нешта накшталт жывога часопіса, якая толькі пачала працаваць на базе бібліятэкі імя Пушкіна. Усе гэтыя прыклады – не проста розныя формы арганізацыі зносін людей, арганізацыі вольнага часу. Гэта яшчэ і захады для таго, каб знаёміць творцаў са спажыўцамі той творчасці.

Адным словам, практыка паказвае, што спушчаная зверху ініцыятыва – гэта звычайна мёртванароджанае дзіця. Хоць і ініцыятыва знізу, здараецца, таксама пакутуе ад якой прыроджанай хваробы...

Шчыра кажучы, не ведаю, наколькі сёння распаўсюджаны і як актыўна працуюць самадзейныя тэатральныя студыі, у тым ліку студэнцкія. У 70-я гады мінулага стагоддзя іх было шмат, на спектаклі многіх трапіць было складана, таму што гэтыя тэатры карысталіся вялікай папулярнасцю. Цяпер жа...

Цяпер – такое ўражанне – лёс тэатральнага студыйнага руху шмат у чым паўтарае лёс прафесійнага беларускага тэатру, пра крызісны стан якога гавораць усё больш і больш. Пакіну гэтую тэму знаўцам, адзначу толькі наступнае. "Свободный театр", які паўстаў з прыватнай ініцыятывы, дэманструе, што не ўсё ў беларускім тэатральным мастацтве падпарадкавалася руціне і шаблонам. "Свободный театр" кінуў ім дзёрзкі выклік, за што, згодна з мілай айчыннай завядзёнкай, і патрапіў у лік нейкай тэатральна-грамадскай апазіцыі. Аж да таго, што супраць яго рабіліся ледзь не карацельныя захады. А між тым менавіта гэтая трупа робіць вядомасць Беларусі па-за яе межамі. І лепшым, годным выйсцем для дзяржавы ў такой сітуацыі было паспрыяць дзейнасці тэатру на радзіме, чым усяляк замінаць гэтаму.

Забароны творчасці музыкантаў, акцёраў – гісторыя зведала гэта неаднойчы. І разумныя людзі павінны былі б зрабіць з гэтага адпаведныя высновы. Людзі неразумныя сягаюць у замшэлыя чуланы па старыя граблі.

Оригинал статьи на сайте "Говори правду!".

Об авторе:

Родился 20 августа 1952 года в Минске. В 1974 окончил белорусское отделение филфака БГУ. Работал учителем на селе, администратором объединения "Летапіс" киностудии "Беларусьфильм", редактором литературно-драматической, после – музыкальной редакции Белорусского телевидения. Старший редактор отдела музыки в журнале "Мастацтва", затем - заместитель главного редактора. В 2000-2008 – корреспондент белорусской службы радио "Свобода". С 2008 – один из экспертов музыкального интернет-проекта Experty.by.

С публикациями на музыкальные темы начал выступать в середине 70-х. Печатался в бюллетене "Рабочая смена" (позже – журнал "Парус"), газетах "Знамя Юности", "Лiтаратура i мастацтва", "Имя", "Белорусская деловая газета", "Музыкальная газета", "Наша Нiва", журналах "Клуб и художественная самодеятельность" (Россия), "Маладосць", "Бездельник", "Крынiца", "Jazz квадрат", Melodie (ЧССР), "Jazz Forum" (Польша), музыкальном портале "Тузiн гiтоў".

Автор и ведущий ряда программ на телевидении ("Тэледыскатэка", "Сустрэнемся пасля 11-цi" в 70-80-х годах, БТ) и радио ("Музыка тоўстых" на радио "Беларуская маладзёжная" и радио "101,2" в 90-х, "Мэлёдыя дня" и "Па-за тактам" на радио "Свобода" в 2000-х).

В 80-х – председатель минского клуба любителей джаза. Член Союза писателей Беларуси с 1994 года, Белорусской ассоциации журналистов с 1998. Член жюри международного конкурса на фестивале "Noc bluesowa" (Польша, 2000–05), член жюри конкурса на фестивале "Басовiшча" (2006–07).

Один из авторов "Толкового словаря терминов популярной музыки" (1994, 1999), автор идеи и составитель книги "Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі" (2008).